Để kinh doanh homestay hợp pháp ở xã Tà Đùng (tỉnh Lâm Đồng), chủ cơ sở thường cần: đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp; đáp ứng và được xác nhận điều kiện về an ninh, trật tự; bảo đảm điều kiện phòng cháy, chữa cháy; thông báo lưu trú cho công an mỗi khi có khách ở lại; kê khai, nộp thuế; và đáp ứng điều kiện tối thiểu của cơ sở lưu trú du lịch theo Luật Du lịch 2017, kèm thông báo cho cơ quan quản lý du lịch của tỉnh trước khi đón khách.
Từ ngày 1/7/2025, Đắk Nông cũ đã nhập vào Lâm Đồng và cấp huyện không còn, nên nhiều việc trước đây làm ở huyện Đắk Glong nay chuyển về xã hoặc tỉnh. Bài này đi theo thứ tự nên làm, nêu bản chất của từng loại giấy, và chỉ ra những điểm phải hỏi lại nơi tiếp nhận hiện hành, vì thủ tục đang được điều chỉnh liên tục sau sắp xếp bộ máy. Đây là thông tin tham khảo, không thay cho hướng dẫn chính thức của cơ quan có thẩm quyền.
Homestay trong luật: "nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê"
Luật Du lịch 2017 liệt kê các loại cơ sở lưu trú du lịch, trong đó có khách sạn, biệt thự du lịch, căn hộ du lịch, nhà nghỉ du lịch, nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê và bãi cắm trại du lịch. Cái mà mọi người gọi là homestay ứng với loại "nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê": chủ nhà dùng chính ngôi nhà của mình, hoặc một phần, để đón khách. Villa cho thuê nguyên căn gần với biệt thự du lịch; khu lều glamping có thể được xem như bãi cắm trại du lịch hoặc loại hình lưu trú khác tuỳ cách tổ chức.
Gọi đúng tên loại hình quan trọng vì mỗi loại có bộ điều kiện tối thiểu riêng về cơ sở vật chất và dịch vụ, được quy định chi tiết trong nghị định hướng dẫn Luật Du lịch. Với nhà ở có phòng cho khách thuê, điều kiện tối thiểu thường xoay quanh những thứ cơ bản: có khu vực dành cho khách, giường, chăn ga, phòng vệ sinh, nước sạch, điện, có người trực tiếp quản lý được tập huấn nghiệp vụ.
Một điểm hay bị hiểu nhầm: xếp hạng sao cho cơ sở lưu trú theo luật hiện nay là tự nguyện. Homestay nhỏ không bắt buộc phải xin hạng, nhưng vẫn phải đáp ứng điều kiện tối thiểu và các giấy tờ kinh doanh, an ninh, phòng cháy như mọi cơ sở khác.
Bộ giấy tờ chính và bản chất của từng loại
Bảng dưới gom các nhóm thủ tục thường gặp với một homestay nhỏ do hộ gia đình đứng tên. Cột "nơi hỏi" ghi theo nguyên tắc; tên phòng ban và cấp tiếp nhận cụ thể sau sắp xếp 2025 cần kiểm lại tại Trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc tỉnh:
| Nhóm việc | Bản chất | Nơi hỏi (nguyên tắc) | Lưu ý ở Tà Đùng |
|---|---|---|---|
| Đăng ký kinh doanh | Hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp, có ngành nghề dịch vụ lưu trú | Cơ quan đăng ký kinh doanh nơi đặt cơ sở, sau 7/2025 thường tiếp nhận ở cấp xã | Địa chỉ ghi theo xã Tà Đùng mới, không còn huyện Đắk Glong |
| An ninh, trật tự | Lưu trú là ngành nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự | Cơ quan công an theo phân cấp hiện hành | Chuẩn bị lý lịch người đứng tên, sơ đồ cơ sở |
| Phòng cháy, chữa cháy | Điều kiện an toàn về lối thoát nạn, thiết bị, điện; cơ sở lớn có thể phải thẩm định thiết kế | Cơ quan công an phụ trách phòng cháy | Nhà gỗ, mái lá, lều vải gần rừng cần lưu ý đặc biệt |
| Thông báo lưu trú | Báo cho công an mỗi khi khách ở lại qua đêm | Công an xã, qua kênh điện tử hoặc trực tiếp | Sóng yếu thì phải có cách gửi bù kịp thời |
| Thuế | Kê khai, nộp thuế của hộ kinh doanh; hoá đơn theo quy định | Cơ quan thuế quản lý địa bàn | Chế độ thuế hộ kinh doanh thay đổi từ năm 2026 |
| Du lịch | Thông báo hoạt động, đáp ứng điều kiện tối thiểu cơ sở lưu trú | Cơ quan chuyên môn về du lịch của tỉnh Lâm Đồng | Lưu hồ sơ ảnh, danh mục trang thiết bị |
| Ăn uống (nếu có) | Điều kiện an toàn thực phẩm khi phục vụ bữa ăn | Cơ quan quản lý an toàn thực phẩm theo phân cấp | Bếp phục vụ khách tách khỏi bếp gia đình càng tốt |
Không phải homestay nào cũng phải làm đủ bảy nhóm ở cùng mức. Cơ sở rất nhỏ, ít phòng, có thể chỉ thuộc diện đáp ứng điều kiện an toàn phòng cháy mà không phải thẩm định thiết kế; hộ không phục vụ ăn uống thì không vướng nhóm an toàn thực phẩm. Mức cụ thể phụ thuộc quy mô, số tầng, vật liệu và quy định hiện hành, nên hỏi trước khi thiết kế.
Thứ tự nên làm để không phải sửa nhà
Sai lầm đắt nhất là xây xong mới đi hỏi giấy tờ, rồi phát hiện thiếu lối thoát nạn hay sai loại đất. Thứ tự dưới đây đặt các câu hỏi pháp lý lên trước bản vẽ:
- Xác nhận loại đất và quy hoạch nơi định xây: đất có được xây nhà ở hoặc công trình dịch vụ không, có nằm trong hành lang bảo vệ hồ chứa hay giáp đất rừng không.
- Hỏi giấy phép xây dựng: công trình ở khu vực nông thôn có thuộc diện phải xin phép không, tuỳ quy mô và vị trí theo quy định của tỉnh.
- Đưa yêu cầu phòng cháy vào bản vẽ: lối thoát nạn, khoảng cách giữa các căn, vật liệu, hệ thống điện, bình chữa cháy, nguồn nước chữa cháy; nhà gỗ và lều vải càng phải tính kỹ.
- Xây và hoàn thiện đúng bản vẽ đã được chấp thuận hoặc đúng điều kiện đã hỏi.
- Đăng ký hộ kinh doanh với ngành nghề dịch vụ lưu trú (và ăn uống nếu có), địa chỉ theo đơn vị hành chính mới.
- Làm hồ sơ an ninh, trật tự và hoàn thiện điều kiện phòng cháy theo diện của cơ sở.
- Thông báo cho cơ quan du lịch của tỉnh và chuẩn bị đủ điều kiện tối thiểu của loại hình lưu trú đã chọn.
- Đăng ký thuế, hoá đơn và cách thông báo lưu trú trước khi nhận khách đầu tiên.
Mỗi bước đều có thể thay đổi chi tiết theo văn bản mới. Cách an toàn là đến Trung tâm phục vụ hành chính công của xã, mang theo sổ đỏ, bản vẽ dự kiến và hỏi một lượt toàn bộ danh mục trước khi khởi công.
An ninh, trật tự và thông báo lưu trú: phần làm hằng ngày
Kinh doanh lưu trú thuộc nhóm ngành nghề có điều kiện về an ninh, trật tự. Người đứng tên cơ sở phải đáp ứng điều kiện về lý lịch, cơ sở phải có nội quy, sổ hoặc phần mềm quản lý khách, và chịu sự kiểm tra của công an. Giấy xác nhận điều kiện này thường được hỏi trong các lần kiểm tra, nên giữ bản gốc ở cơ sở và bản chụp với chủ.
Theo Luật Cư trú 2020, khi có người đến ở lại qua đêm, cơ sở lưu trú phải thông báo lưu trú cho công an cấp xã. Hiện có thể thông báo qua các kênh điện tử của ngành công an hoặc trực tiếp; cách làm cụ thể, thời hạn thông báo nên hỏi công an xã Tà Đùng. Với khách nước ngoài, việc khai báo tạm trú có yêu cầu riêng theo luật về nhập cảnh, xuất cảnh, cư trú của người nước ngoài.
Ở vùng hồ, sóng điện thoại có lúc yếu, nhất là ở các lô sâu trong đồi. Người trông nhà cần biết chỗ nào có sóng để gửi thông báo, và có quy trình gửi ngay khi có kết nối. Việc này nghe nhỏ nhưng là điểm hay bị nhắc nhở nhất khi kiểm tra.
Nên làm sẵn một quy trình nhận phòng ngắn: kiểm giấy tờ tuỳ thân của từng người ở lại, ghi sổ, thông báo lưu trú, giới thiệu lối thoát nạn và nội quy. Quy trình in ra, dán ở quầy, giúp người trông mới vào việc cũng làm đúng.
Phòng cháy với nhà gỗ, mái lá và lều gần rừng
Vật liệu dễ cháy là đặc trưng, không phải ngoại lệ. Homestay quanh hồ hay dùng gỗ, tre, mái lá, rèm vải, lều bạt để hợp cảnh. Những vật liệu này làm đẹp nhưng làm tăng nguy cơ cháy lan; cần chống cháy bề mặt khi có thể, giữ khoảng cách giữa các căn và tránh bếp lửa gần vách.
Điện là nguyên nhân hay gặp. Dây điện kéo tạm, ổ cắm nối dài cho máy sưởi, ấm siêu tốc, sạc xe điện trong phòng là nguồn cháy phổ biến ở cơ sở lưu trú nhỏ. Thuê thợ có chuyên môn đi dây đúng tải, có aptomat chống giật, chống quá tải cho từng căn.
Lối thoát và đèn ban đêm. Trên đất dốc, lối thoát là bậc thang ngoài trời; ban đêm và khi mưa phải có đèn, có tay vịn. Mỗi phòng nên có hướng dẫn thoát nạn đơn giản sau cửa.
Mùa khô và lửa trại. Đất giáp rừng hoặc gần Vườn quốc gia Tà Đùng cần tuyệt đối thận trọng với lửa trại, đốt rác, đốt thực bì trong mùa khô. Chỗ đốt lửa cho khách phải cố định, có nền chống cháy, có nước và người trông, và phải theo quy định bảo vệ rừng của địa phương.
Thiết bị tối thiểu. Bình chữa cháy đặt ở chỗ dễ thấy, kiểm định hạn dùng; thiết bị báo khói ở phòng ngủ và bếp; người trông được hướng dẫn dùng. Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ có hiệu lực từ 1/7/2025, nên hỏi yêu cầu cụ thể theo luật mới cho quy mô của mình.
Thuế và sổ sách của hộ kinh doanh lưu trú
Theo Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội về phát triển kinh tế tư nhân, phương pháp thuế khoán đối với hộ kinh doanh chấm dứt từ ngày 1/1/2026. Hộ kinh doanh chuyển sang tự kê khai, và tuỳ quy mô doanh thu có thể phải dùng hoá đơn điện tử. Ngưỡng doanh thu, thuế suất và cách kê khai cụ thể theo văn bản hướng dẫn hiện hành; nên hỏi cơ quan thuế quản lý địa bàn hoặc một kế toán làm dịch vụ cho hộ kinh doanh.
Dù quy mô nhỏ, nên có sổ thu chi tách bạch ngay từ đầu: mỗi lượt đặt phòng ghi ngày, số đêm, số khách, kênh đặt, tiền thu, phí hoa hồng nếu qua sàn; mỗi khoản chi ghi rõ hạng mục. Sổ sách này vừa phục vụ kê khai thuế, vừa là dữ liệu duy nhất để biết homestay có thật sự đang có lãi hay không.
Khi nhận tiền qua sàn đặt phòng trực tuyến, khoản tiền về tài khoản đã trừ hoa hồng; doanh thu kê khai và chi phí hoa hồng cần ghi theo đúng hướng dẫn của cơ quan thuế. Những điểm này hay bị bỏ qua ở năm đầu và gây rắc rối khi đối chiếu sau.
Câu hỏi thường gặp
Cho thuê phòng qua sàn trực tuyến vài lần một tháng có phải đăng ký kinh doanh không?
Nhận khách lưu trú có thu tiền một cách thường xuyên là hoạt động kinh doanh lưu trú, nên cần đăng ký và làm đủ thủ tục an ninh, phòng cháy, thông báo lưu trú. Tần suất ít hay nhiều không làm thay đổi bản chất; hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh nếu chưa chắc diện của mình.
Sau sáp nhập, giấy tờ ghi huyện Đắk Glong có phải làm lại không?
Thông thường giấy tờ đã cấp vẫn còn giá trị, việc cập nhật địa chỉ làm khi có thủ tục liên quan hoặc theo hướng dẫn của cơ quan cấp. Hồ sơ mới thì ghi theo đơn vị hành chính mới là xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng. Nên hỏi nơi tiếp nhận khi làm thủ tục.
Homestay nhỏ có phải xin thẩm duyệt phòng cháy không?
Tuỳ quy mô, số tầng, khối tích và loại hình theo quy định của luật phòng cháy hiện hành. Nhiều cơ sở nhỏ chỉ phải bảo đảm điều kiện an toàn mà không phải thẩm định thiết kế, nhưng vẫn phải có thiết bị, lối thoát và chịu kiểm tra. Hỏi cơ quan công an phụ trách phòng cháy trước khi xây.
Có bắt buộc xếp hạng sao cho homestay không?
Không. Theo Luật Du lịch 2017, việc công nhận hạng cơ sở lưu trú là tự nguyện. Homestay vẫn phải đáp ứng điều kiện tối thiểu về cơ sở vật chất và dịch vụ của loại hình nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê, và thông báo cho cơ quan quản lý du lịch của tỉnh.
Phục vụ bữa ăn cho khách có cần giấy tờ gì thêm không?
Có thể phải đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm theo quy mô và cách phục vụ. Cơ sở nhỏ có thể chỉ phải cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm thay vì xin giấy chứng nhận, nhưng vẫn phải giữ bếp sạch, nguồn nguyên liệu rõ ràng. Hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm theo phân cấp hiện hành.
Thông báo lưu trú cho khách đi theo nhóm làm thế nào?
Mỗi người ở lại qua đêm đều cần được thông báo, không chỉ người đặt phòng. Nên xin giấy tờ tuỳ thân của cả nhóm khi nhận phòng, nhập đủ từng người và gửi qua kênh công an xã hướng dẫn. Trẻ em đi cùng cha mẹ cũng cần ghi theo hướng dẫn.