Dịch vụ kèm theo là thứ giúp homestay ven hồ Tà Đùng khác với một phòng ngủ có view: bữa ăn từ nguyên liệu địa phương, đi thuyền ngắm đảo, chèo kayak buổi sớm, lửa trại buổi tối, đi vườn theo mùa. Nhưng mỗi dịch vụ kéo theo một lớp trách nhiệm: hoạt động trên mặt nước phải có phương tiện, người điều khiển và trang bị an toàn đủ điều kiện theo quy định; bữa ăn phải bảo đảm an toàn thực phẩm; lửa phải theo quy định phòng cháy rừng.
Bài này viết cho chủ homestay đang cân nhắc thêm dịch vụ: dịch vụ nào đáng làm với quy mô nhỏ, rủi ro chính của từng loại, những điều phải hỏi cơ quan có thẩm quyền trước khi bắt đầu, và vì sao hợp tác với đơn vị hoặc người địa phương đủ điều kiện thường an toàn hơn tự làm. Đây là thông tin tham khảo; quy định cụ thể về hoạt động trên lòng hồ thủy điện cần hỏi chính quyền địa phương và đơn vị quản lý hồ.
Vì sao dịch vụ kèm theo quan trọng ở Tà Đùng
Khách lên Tà Đùng ở lại trong khuôn viên nhiều giờ hơn khách ở thành phố du lịch, vì quanh vùng không có nhiều hàng quán, phố đi bộ hay điểm vui chơi về đêm. Họ ăn tối tại chỗ, ngồi ngoài hiên, muốn ra hồ, muốn có việc gì đó để làm ngoài ngắm cảnh. Homestay có dịch vụ tốt giữ khách ở lâu hơn và được nhắc tới nhiều hơn trong đánh giá.
Dịch vụ cũng là nguồn thu ngoài tiền phòng, nhất là bữa ăn. Với homestay xa chợ và quán, bữa tối gần như là nhu cầu bắt buộc của khách; làm tốt thì đó là phần trải nghiệm khách nhớ nhất, làm dở thì đó là phần bị chê nhiều nhất.
Tuy vậy, không nên chạy theo số lượng dịch vụ. Mỗi dịch vụ thêm vào cần người, trang bị, quy trình an toàn và có khi cả giấy phép. Một homestay nhỏ làm thật tốt hai ba dịch vụ cốt lõi thường được đánh giá cao hơn nơi có danh sách dài nhưng làm qua loa.
Khi chọn dịch vụ, hãy bắt đầu từ thứ homestay đã có sẵn: một khu vườn đang cho trái, một người trông nấu ăn ngon, một góc đồi đón bình minh. Dịch vụ mọc ra từ tài sản và con người thật của nơi đó vừa rẻ hơn, vừa khó bị sao chép hơn những thứ mua về.
Các dịch vụ thường gặp: giá trị và trách nhiệm
Bảng dưới đặt cạnh nhau giá trị với khách và lớp trách nhiệm đi kèm mỗi dịch vụ. Mức độ phức tạp là so sánh tương đối:
| Dịch vụ | Giá trị với khách | Trách nhiệm chính | Độ phức tạp |
|---|---|---|---|
| Bữa ăn tại chỗ | Gần như bắt buộc ở vùng xa chợ; trải nghiệm ẩm thực địa phương | An toàn thực phẩm, nguồn nguyên liệu, bếp sạch | Vừa |
| Đi thuyền ngắm đảo | Thấy cảnh hồ trọn vẹn nhất | Phương tiện, người lái, áo phao, quy định trên lòng hồ | Cao |
| Chèo kayak, ván chèo đứng | Hoạt động buổi sớm, gần mặt nước | Áo phao, khu vực cho phép, người giám sát, thời tiết | Cao |
| Lửa trại, nướng ngoài trời | Sinh hoạt nhóm buổi tối, đêm lạnh | Phòng cháy, nhất là mùa khô gần rừng | Vừa |
| Đi vườn, hái theo mùa | Hiểu nông nghiệp vùng, chụp ảnh | Lối đi an toàn, tránh khu vừa phun thuốc | Thấp |
| Đi bộ đồi, ngắm bình minh | Cảnh đẹp, vận động nhẹ | Lối đi, hướng dẫn, không vào rừng cấm | Thấp đến vừa |
| Đưa đón từ điểm đường tốt | Giải quyết đường xấu mùa mưa | Phương tiện, người lái có bằng phù hợp | Vừa |
Hai dịch vụ trên mặt nước là phức tạp nhất và rủi ro nhất. Cũng là hai dịch vụ khách hay hỏi nhất. Phần lớn bài này vì vậy dành cho chúng.
Hoạt động trên mặt hồ: phương tiện, người lái và khu vực
Hồ Tà Đùng là hồ chứa của thủy điện Đồng Nai 3, nên hoạt động trên lòng hồ chịu sự quản lý của chính quyền địa phương và đơn vị quản lý hồ chứa, theo các quy định về giao thông đường thủy nội địa, an toàn đập và hồ chứa, du lịch. Chủ homestay không nên tự đóng thuyền, tự làm bến hay tự chở khách ra hồ mà chưa hỏi các cơ quan này.
Với thuyền chở khách, những câu cần hỏi trước gồm: loại phương tiện nào phải đăng ký, đăng kiểm; người điều khiển phải có bằng hoặc chứng chỉ gì; số người tối đa trên mỗi phương tiện; trang bị cứu sinh bắt buộc; khu vực được phép hoạt động và khu vực cấm như gần đập, cửa nhận nước; có cần giấy phép kinh doanh vận chuyển khách du lịch trên hồ hay không. Mức yêu cầu phụ thuộc loại và kích cỡ phương tiện, nên phải hỏi cụ thể.
Bến lên xuống cũng không phải chuyện riêng của chủ đất. Mép hồ thường nằm trong hành lang bảo vệ hồ chứa, nơi việc xây dựng bị hạn chế; mực nước lên xuống theo mùa làm vị trí bến phải thay đổi. Nhiều homestay chọn không có bến riêng mà hợp tác với các bến, đơn vị khai thác thuyền đã được phép hoạt động trong vùng.
An toàn tối thiểu cho mọi hoạt động trên nước
Dù tự tổ chức hay hợp tác với đơn vị khác, những nguyên tắc dưới đây là phần không được thương lượng:
- Mọi người trên thuyền, kayak, ván chèo đều mặc áo phao đúng cỡ, cài khoá đủ, kể cả người biết bơi; có áo phao trẻ em riêng.
- Không ra hồ khi trời giông, gió mạnh, sương mù dày, hoặc lúc trời tối; mặt hồ rộng đổi sóng rất nhanh khi có gió.
- Không cho khách đã uống rượu bia chèo kayak, ván chèo hay bơi; quy định này nói rõ trước và áp dụng không ngoại lệ.
- Kayak, ván chèo chỉ trong khu vực gần bờ được giới hạn rõ, có người trên bờ quan sát, có phương tiện cứu hộ sẵn sàng.
- Không bơi ở những chỗ chưa biết: lòng hồ thủy điện có thể có gốc cây, dây leo, hố sâu đột ngột và nước lạnh hơn khách nghĩ.
- Người lái, người giám sát biết sơ cứu đuối nước, có điện thoại liên lạc, biết số cấp cứu 115 và đường tới cơ sở y tế gần nhất.
- Ghi lại mỗi chuyến: giờ đi, số người, giờ về; ai không về đúng giờ thì có người đi tìm ngay.
Trẻ em cần được giám sát trực tiếp bởi người lớn đi cùng trong mọi hoạt động gần nước, kể cả khi chỉ chơi ở mép hồ. Nhắc điều này ngay khi nhận phòng nếu nhóm khách có trẻ nhỏ.
Nếu không đáp ứng được những nguyên tắc trên, tốt hơn là không cung cấp dịch vụ trên nước và giới thiệu khách tới đơn vị đủ điều kiện.
Bữa ăn: từ bếp nhà tới bếp phục vụ khách
Bữa ăn là dịch vụ phổ biến nhất và quan trọng nhất với homestay vùng xa. Khách thích món địa phương: rau rừng, rau vườn, cá hồ, gà thả vườn, cà phê pha từ hạt trồng quanh vùng. Câu chuyện về nguồn gốc món ăn làm bữa tối có giá trị hơn nhiều so với một thực đơn nhà hàng.
Khi nấu cho khách có thu tiền, bếp trở thành cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và phải đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm theo quy mô. Những việc tối thiểu: bếp sạch, tách khu sống và chín, nước sạch, tủ lạnh đủ, nguồn nguyên liệu rõ ràng, người nấu khoẻ mạnh, lưu mẫu thức ăn khi phục vụ đoàn đông theo hướng dẫn. Cá đánh bắt trên hồ, rau hái quanh vùng cũng cần nguồn rõ ràng; không phục vụ thú rừng hay sản vật bị cấm khai thác.
Thực đơn nên ngắn, theo mùa, báo trước khi khách đặt phòng và hỏi về dị ứng, ăn chay, trẻ nhỏ. Bữa ăn đặt trước giúp bếp chủ động nguyên liệu ở vùng xa chợ và giảm lãng phí.
Bếp phục vụ khách nên tách khỏi bếp sinh hoạt của gia đình người trông, hoặc ít nhất có khu vực, dụng cụ và tủ lạnh riêng. Khi khách tự nấu trong bếp chung, cần nội quy rõ về dọn dẹp, bình gas, giờ dùng bếp, và kiểm tra van gas mỗi tối. Rượu bia phục vụ khách cũng cần chừng mực: bữa tối vui vẻ bên hồ không nên kết thúc bằng một người say đi ra mép nước hay ra đường đèo trong đêm.
Lửa trại và nướng ngoài trời: đặc biệt cẩn trọng gần rừng
Chỗ đốt cố định. Có nền chống cháy, cách xa mái lá, nhà gỗ, lều vải, cây khô; có vòng chắn; không đốt ở chỗ khác theo ý thích của khách.
Theo mùa và theo cảnh báo. Mùa khô là mùa nguy cơ cháy rừng cao ở Tây Nguyên. Khi chính quyền hoặc lực lượng kiểm lâm có cảnh báo cấp độ cháy rừng cao, ngừng lửa trại hoàn toàn, chuyển sang bếp nướng kín hoặc hoạt động khác.
Có nước và người trông. Xô nước, bình chữa cháy, xẻng hoặc cát đặt cạnh; một người của homestay trông cho tới khi lửa tắt hẳn và tro nguội.
Không đốt rác, không đốt thực bì. Lửa trại chỉ dùng củi khô sạch hoặc than; không đốt rác, nhựa. Việc đốt dọn thực bì trên đất phải theo quy định bảo vệ rừng của địa phương.
Đất giáp Vườn quốc gia. Khu vực gần Vườn quốc gia Tà Đùng hoặc đất rừng cần tuân thủ chặt quy định về dùng lửa; hỏi kiểm lâm địa bàn trước khi đưa lửa trại vào dịch vụ.
Hợp tác với người và đơn vị địa phương
Một homestay nhỏ không cần tự làm mọi dịch vụ. Hợp tác với ngư dân có phương tiện đủ điều kiện, với đơn vị khai thác thuyền du lịch đã được phép, với chủ vườn cà phê, với người dẫn đi bộ hiểu địa hình thường an toàn hơn, rẻ hơn và đúng hơn so với tự đầu tư. Khách cũng được tiếp xúc với đời sống địa phương thật, điều họ tìm khi lên vùng hồ.
Khi hợp tác, homestay vẫn chịu một phần trách nhiệm về những gì mình giới thiệu cho khách. Kiểm đối tác có đủ điều kiện hoạt động không, phương tiện và trang bị an toàn ra sao, có cam kết về an toàn không; thoả thuận rõ ai chịu trách nhiệm phần nào, giá công khai với khách. Danh bạ doanh nghiệp trên địa bàn có trên trang này là một nơi để bắt đầu tìm các đơn vị du lịch, vận tải đang hoạt động quanh hồ.
Cuối cùng, nói với khách sự thật: dịch vụ nào do homestay làm, dịch vụ nào do đối tác làm, điều kiện thời tiết nào thì huỷ. Sự rõ ràng đó giữ được niềm tin khi có việc không như dự tính, và ở vùng hồ, thời tiết không như dự tính là chuyện thường ngày.
Câu hỏi thường gặp
Homestay có được tự chở khách đi thuyền trên hồ Tà Đùng không?
Không nên tự làm khi chưa hỏi chính quyền địa phương và đơn vị quản lý hồ. Chở khách trên mặt nước liên quan tới đăng ký phương tiện, bằng của người lái, trang bị cứu sinh, khu vực được phép và có thể cả giấy phép kinh doanh. Hợp tác với đơn vị đủ điều kiện thường là cách an toàn hơn.
Kayak có cần giấy phép không?
Tuỳ quy định hiện hành về phương tiện thô sơ và hoạt động du lịch trên hồ chứa; cần hỏi cơ quan có thẩm quyền ở địa phương. Dù yêu cầu giấy tờ thế nào, áo phao, khu vực giới hạn gần bờ, người giám sát và quy định không ra hồ khi thời tiết xấu là điều bắt buộc về an toàn.
Khách muốn bơi ở hồ thì homestay nên trả lời thế nào?
Nên khuyên không bơi ở những chỗ chưa được kiểm tra và không có người giám sát. Lòng hồ thủy điện có thể có gốc cây, hố sâu đột ngột, nước lạnh. Nếu có khu vực gần bờ an toàn và được phép, vẫn phải mặc áo phao, có người trên bờ quan sát, không bơi sau khi uống rượu bia.
Nấu ăn cho khách có cần giấy chứng nhận an toàn thực phẩm không?
Tuỳ quy mô và cách phục vụ theo quy định hiện hành; cơ sở nhỏ có thể chỉ phải cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Dù thuộc diện nào, bếp phải sạch, nguyên liệu có nguồn rõ ràng, người nấu khoẻ mạnh. Hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm theo phân cấp hiện hành.
Mùa khô có nên bỏ hẳn lửa trại không?
Không nhất thiết bỏ hẳn, nhưng phải theo dõi cảnh báo cấp độ cháy rừng và ngừng khi có cảnh báo cao. Chỗ đốt cố định, có nền chống cháy, có nước và người trông. Homestay gần rừng hoặc gần Vườn quốc gia Tà Đùng nên hỏi kiểm lâm địa bàn trước khi đưa lửa trại vào dịch vụ.